COVID-19: Trybunał Konstytucyjny Niemiec zablokuje pomoc finansową UE?

Orzeczenie niemieckiego Federalnego Trybunału Konstytucyjnego z dnia 5 maja 2020 roku może wstrzymać kluczową dla złagodzenia skutków gospodarczych pandemii COVID-19 pomoc finansową Europejskiego Banku Centralnego (EBC). Wzywa ono EBC do przedstawienia dodatkowego wyjaśnienia dotyczącego funkcjonowania programu skupu obligacji skarbowych na rynkach wtórnych (Public Sector Purchase Programme, PSPP). W przeciwnym razie niemiecki bank centralny Bundesbank, który jest największym udziałowcem EBC, nie będzie mógł partycypować w tym programie. Praktycznie oznaczałoby to wstrzymanie PSPP i tym samym – anulowanie pomocy finansowej dla południowych państw UE.

Program PSPP przewiduje, że każdy krajowy bank centralny dokonuje zakupu papierów wartościowych publicznych emitentów centralnych, regionalnych lub lokalnych z jego własnego kraju, podzielonych zgodnie z kluczem subskrypcji kapitału EBC. Udział krajowych banków centralnych w wartości bilansowej zakupów wynosi 90 %, a udział EBC – 10 %.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego jest rezultatem skarg wniesionych przez podmioty niemieckie. Argumentują one, że sporne decyzje EBC stanowią łącznie akt ultra vires, jako że nie zachowują podziału kompetencji pomiędzy Unię Europejską a państwa członkowskie, ponieważ nie są objęte mandatem EBC i naruszają zakaz monetyzacji długu. Stąd niemieccy sędziowie dali EBC trzy miesiące na udowodnienie, że procedura ,,luzowania ilościowego” wykorzystywana w zakupie obligacji państw nie łamie reguły fiskalnej. Europejski Bank Centralny musi wykazać, że PSPP jest proporcjonalną reakcją na problemy finansowe państw UE. Jeżeli odpowiedź EBC nie będzie satysfakcjonująca, takie kraje jak Grecja, Włochy czy Hiszpania poniosą większe koszty za emisję swoich obligacji. Przyczyni się do pogłębienia kryzysu gospodarczego spowodowanego pandemią COVID-19. Może mieć katastrofalne skutki szczególnie dla Włoch, gdzie – według Międzynarodowego Funduszu Walutowego – nastąpi wzrost zadłużenia z planowanych w bieżącym roku 135% do 160%.

Orzeczenie Federalnego Trybunału Konstytucyjnego otwiera w Niemczech drogę krytykom szerokiej pomocy dla innych państw UE do wniesienia kolejnych skarg. Pozostaję kwestią otwartą czy nie zostanie zakwestionowany ,,pakiet pandemiczny” o wartości 750 miliardów EUR (Pandemic Emergency Purchase Program) zatwierdzony przez ECB w marcu 2020 roku. Taki scenariusz nie tylko osłabiłby spójność struktur UE, lecz również wzmocnił pozycję krytyków solidarności unijnej, poddanej próbie podczas pandemii COVID-19.