Logika sytuacyjna w analizie

Logika sytuacyjna jest podstawowym etapem procesu analitycznego. Generowanie oraz analiza hipotez rozpoczyna się bardziej od rozważenia poszczególnych elementów ocenianej sytuacji niż przedstawienia generalnej oceny. Konkretna sytuacja analizowana jest jako wyjątkowa ,,sama w sobie”. Dlatego też powinna zostać oceniona w kategoriach ,,wyjątkowej logiki”, a nie jako przykład szerokiego zbioru porównywalnych sytuacji.

Logika sytuacyjna – świadomość procesu analitycznego

Każdy analityk powinien być świadomy jakie procesy zachodzą podczas jego pracy. Stąd należy myśleć nie tylko o samych wnioskach i ocenach płynących z analizy. Istotne jest również w jaki sposób powstają wypracowane opinie, jak również sposoby osiągania odpowiednich konkluzji.

Ocenę sytuacji możemy zdefiniować jako dojście do wniosku lub decyzji na podstawie przesłanek, kiedy ,,fakty” nie zostają potwierdzone. Zatem ocena sytuacyjna wypełnia braki w wiedzy analityka. Wychodzi ona poza dostępny zasób informacji i jest metodą na zmniejszenie czynnika ryzyka czyli ograniczenie niepewności. Możemy zatem założyć, że jest ona pewnego rodzaju ,,skokiem analitycznym” z tego ,,co wiadomo” do niepewności.

Pułapki w logice sytuacyjnej

Analityk rozpoczynając od znanych faktów i rozumiejąc mechanizmy, kreujące rozwój wydarzeń w danej czasoprzestrzeni stara się dojść do logicznych wniosków. Powstaje pewien scenariusz sytuacyjny, gdzie analityk patrzy w przeszłość – usiłując zrozumieć powody zaistniałych wydarzeń – lub w przyszłość – prognozując ich ewentualne skutki. Logika sytuacyjna znajduje związki przyczynowo-skutkowe zaistniałej sytuacji. Obarczone jest to jednak dwoma podstawowymi pułapkami.

Pierwsza to trudność analityka w zrozumieniu rozwoju wydarzeń, w których nigdy nie uczestniczył. Przykładowo – nie jest łatwo opisać proces decyzyjny na szczytach władzy w Omanie, jeżeli nigdy nie było się w tym kraju arabskim, lub nie uczestniczyło w spotkaniu sułtana omańskiego. Analitykowi stawiającemu ocenę trudno jest zatem zrozumieć mentalne i biurokratyczne procesy rządzące systemem sprawowania władzy w Omanie. W takich sytuacjach interpretacja intencji liderów innych państw lub stawianie prognoz dotyczących ich przyszłych decyzji jest w znacznym stopniu spekulacją. Stąd tak często – w świetle braku znajomości specyficznej logiki sytuacyjnej – analitycy dochodzą do wniosku, że działania poszczególnych osób lub scenariusze rozwoju sytuacji wydają się być irracjonalne. Nic bardziej mylnego…

Drugim problemem w logice sytuacyjnej jest nieumiejętność optymalnego wykorzystania posiadanej wiedzy wynikającej z analizy podobnych zjawisk w przeszłości. Studiowanie zbliżonych scenariuszy rozwoju wydarzeń ułatwia kreowanie i ocenianie hipotez dotyczących genezy konkretnych problemów. Analizowanie wielu przykładów podobnego zjawiska zbliża nas do poznania fundamentalnych ich przyczyn, co ma kluczowe znaczenia dla stawiania trafnych prognoz szczególnie w dalszej perspektywie.